De zon, de maan en de godin

Gepubliceerd 28 mei 2015 door lynnenkavita

Voor deze week wilde ik een artikel maken over de symboliek en de mythologie over de zon en de maan en daarnaast wat informatie over ‘de godin’. Waarom? Ten eerste omdat in mijn verhaal Dochter van de Maan de zon, de maan en godinnen heel belangrijk zijn, in het volgende thema (sprookjes) gaan Kavita en ik proberen een eigen sprookje op de blog te zetten en de godin komt in mijn verhaal ook voor én tijdens de volgende Halloweenweken gaan we het hebben over hekserij.  De godin werd vaak geassocieerd met hekserij en de wicca, witte hekserij, is een godin vererende natuurreligie. Daarom best deze boeiende informatie als achtergrond.

De zon en de maan: tegenpolen
De maan_artikel De zon, de maan en de godin (Bron: http://www.fittevrouwen.nl/zwanger/worden-er-meer-babys-geboren-bij-volle-maan/ )
In traditionele kosmologieën vertegenwoordigt of regeert een mannelijke god de lucht, terwijl de aarde het rijk van de godin is. Het weerspiegelt de tegenstelling van dag en nacht en de snelle afwisseling tussen die twee. De lucht wordt vaak voorgesteld als een reusachtig slagveld waar vijandelijkheden tussen licht en donker, zon en maan, afspeelden.
In de traditionele mythen zijn de zon en de maan dus gekoppelde tegenpolen. Ze zijn vaak broer en zus of man en vrouw, maar omdat de spanning tussen hen te snijden is, kunnen ze de lucht niet delen. Daardoor onstaat er strijd. De rivaliteit tussen de twee weerspiegelen belangrijke aspecten van menselijke verhoudingen en het universele conflict in het bewustzijn van de mens.
De zon_artikel De zon, de maan en de godin (Bron: http://www.sciencenutshell.com/neutrino-experiments-confirm-sun-fusion-reactor/ )

De zon
Zonsverduistering_artikel De zon, de maan en de godin (Een zonsverduistering werd vroeger als zeer onheilspellend beschouwd; bron: https://hecatedeinze.wordpress.com/2015/03/10/zonsverduistering-op-vrijdag-200315/)
In de kosmologieën is de zon als godheid meestal mannelijk, maar vrouwelijke zonnegodheden komen ook met grote regelmaat voor. De Baltische mythen hebben bijvoorbeeld de opper-zonnegodin Saule, net zoals de Inuit die in Groenland leven, en er zijn overblijfselen gevonden van de verering van een zonnegodin in Griekenland. De belangrijkste zonnegodin is Amaterasu, een Japanse godin uit het Shintoïsme.
Maar zoals gezegd waren er over het algemeen dus meer mannelijke zonnegoden. De Oude Egyptenaren hadden de zonnegod Ra en linkten de opkomende zon aan Horus en de ondergaande zon aan Osiris. De Grieken zagen dan weer een verband met Zeus. In het verleden waren er veel zonnecultussen, waarvan de Mithrascultus de bekendste is. Mithras genoot bij de Romeinen veel populariteit, maar was van oorsprong een Indo-Iraanse god. Vijfentwintig december werd door de Romeinse keizer Aurelius zelfs uitgeroepen tot de feestdag van Mithras. Zoals we weten maakten de christenen van vijfentwintig december de geboortedag van Jezus. Daarnaast vereerde men in Rome tevens de zonnegod Sol.
Voor de Inca’s was de zon hun stamvader en in het hindoeïsme is het ‘hogere zelf’ van de mens de vereenzelviging met de zon. Zowel voor het hindoeïsme, het christendom en de islam is de zon gelijk aan het oog van God: alwetend, alziend en liefde en levenskracht uitstralend.
De zonsondergang was vroeger een duistere periode. Het werd gezien als het rijk van demonen, heksen en kobolden. De zonsopkomst maakte hier dan weer komaf mee. Een zonsverduistering was mogelijk nog erger: dat was het einde van de wereld, dacht men. De beste oplossing om het einde van de wereld tegen te houden, was veel lawaai maken door te schreeuwen of voorwerpen tegen elkaar te kloppen.
Mithras_artikel De zon, de maan en de godin (Mithras, een zonnegod; bron: http://nl.wikipedia.org/wiki/Mithra%C3%AFsme#/media/File:Mithras_tauroctony.jpg )

De maan
Bloedmaan_artikel De zon, de maan en de godin (Ook aan de bloedmaan werden magische krachten toe geschreven; bron: http://www.christianpost.com/news/blood-moon-market-meltdown-this-weekend-136878/)
De maan is, zoals gezegd, de tegenpool van de zon en wordt vanzelfsprekend meestal gezien als vrouwelijk. Uiteraard kwamen er ook maangoden voor, waaronder de Sumerisch-Semetische maangod Sin die over de maanden en het lot besliste en de Egyptische Thot. Toch waren de maangodinnen meestal in de meerderheid, waaronder de Griekse Hecate die ook met hekserij wordt geassocieerd, de Griekse maangodin en jaagster Artemis (haar Romeinse tegenhanger is Diana) en Selene, ook een Griekse maangodin. Verder had je ook nog Branwen, de Keltische-Welshe maangodin en godin van de liefde en Menesis, een Baltische maangodin enz.
De maan vertegenwoordigde voor de meeste culturen ook de aardse cyclus van geboorte, ontwikkeling, dood en wedergeboorte. De maanfasen waren zeer belangrijk (zie hieronder), onder andere als basis voor de oudste kalenders. Bijna alle wereldreligies, behalve het christendom die zich op de zon baseert, baseren zich op de maancyclus van 354 dagen voor hun kalenders.
Onze voorouders dachten niet alleen dat de maan invloed heeft op de getijden (wat uiteraard waar is), maar ook dat zij invloed had op het menselijke, dierlijke en plantaardige lot. Bijna alle nachtdieren, waaronder de kat en de wolf, werden gelinkt aan de maan. Omdat de maan als vrouwelijk werd gezien, dacht men ook dat de maan invloed had op de maandelijks weerkerende cyclus van de menstruatie. Vandaar ook de benaming ‘maandstonden’ in de volksmond.
Omdat men ervan uit ging dat de maan zoveel invloed had, dacht men dat er ook duistere krachten van de maan uitgingen. Bijna alle maangodinnen waren weefsters van het lot en werden afgebeeld als spinnen in hun web. Aan de maan hangt er ook een liefdes- en vruchtbaarheidssymboliek. In heidense tijd werd het zaaien gevolgd door een maanfeest bij volle maan in maart. In verband met de volle maan heb je ook het begrip ‘maanwaanzin’, we zouden allemaal wat gekker lopen met volle maan. ‘Maanwaanzin’ kreeg al vorm bij de oude Romeinen.
Ook aan de halve maan hangt er veel symboliek. Bij de Oude Egyptenaren was de halve maan het symbool van Isis. In Azië stelde men zich de halve maan voor als een boot van de maangod die de hemel doorkruiste. De Griekse en Romeinse maangodinnen werden tevens afgebeeld met een halve maan in hun haar als teken van zuiverheid. Het halvemaansymbool is al heel oud, men kende het onder andere in het Byzantijnse Rijk in de vierde eeuw v. Chr. en ook de Kelten waren bekend met de halvemaan.
Ook maansverduisteringen werden als negatief gezien, ze zouden op conflicten of veranderingen in de hemelse hiërarchie duiden. Tevens hangt er ook veel magie rond de maan, wat blijkt uit de vele moderne heksen- en wiccarituelen. Op veel heksenamuletten staat er een maan op en de magie werd van oudsher uitgevoerd in overeenstemming met de maanfasen.
Selene_artikel De zon, de maan en de godin (Selene, een Griekse maangodin; bron: http://en.wikipedia.org/wiki/Selene#/media/File:Clipeus_Selene_Terme.jpg)

De godin
De Venus van Willendorf (De Venus van Willendorf; bron: http://nl.wikipedia.org/wiki/Venusbeeldjes)
Alle vrouwelijke godheden, ongeacht hun verschillende benamingen, attributen en machten, kunnen gezien worden als voortkomend uit een en dezelfde bron, die men ‘de godin’ noemt. De godin manifesteert zich in verschillende vormen, en velen daarvan worden in verband gebracht met soevereiniteit, oorlog en jacht, iets wat we gewoonlijk als mannelijk zien. De godin is onafhankelijk, seksueel en sterk. Haar belangrijkste eigenschap is ‘allesomvattendheid’: alle tegenstellingen zijn in haar aanwezig, zoals mannelijk en vrouwelijk, schepping en vernietiging. Ze erkent dat leven en dood in evenwicht moeten zijn om de orde te handhaven.
Dat is het ideale beeld van de godin, die nu door vele godinvererende bewegingen, zoals wicca- en andere heksengroeperingen, wordt aanhangen. De godinvererende bewegingen geloven dat het neolitithicum een Gouden Eeuw was, waarin matriarchaten (maatschappijen waarin vrouwen en vrouwelijke cultuur domineren) gebaseerd op de verering van de godin bestonden, die meerdere eeuwen bleven bestaan totdat ze door Indo-Europese volkeren werden verdrongen. Die Indo-Europese volkeren zouden dan de vrouwelijke godheid vervangen hebben door mannelijke goden en de matriarchaten werden vervangen door patriarchaten. Echter, de godin zou hebben overleefd in vermomde vorm en zelfs de Europese heksenvervolgingen hebben overleefd (zie Halloweenweken na de zomer).
Er zijn echter nog steeds geen rotsvaste bewijzen gevonden voor deze theorie. Er zijn wel een aantal aanwijzingen gevonden dat ooit de godin en de vrouwelijke vruchtbaarheid zeer belangrijk waren. Zo zijn er de prehistorische Venusbeeldjes, beeldjes van vrouwen met overdreven weergegeven buiken, billen en borsten, de ledematen en de hoofden zijn nauwelijks uitgewerkt. De Venusbeeldjes zijn voor het eerst ontdekt in de negentiende eeuw en onderzoekers zagen het toen als archetypische beelden van vrouwen en hun taken, terwijl anderen het als een bewijs zagen van oude matriarchaten. De Venusbeeldjes zouden dan een godin of een priesteres van de godin uitbeeldden. Over wie de Venussen maakten, is er ook onenigheid over. Sommige wetenschappers denken dat ze gemaakt zijn door mannen die in de ban waren van het vrouwelijke lichaam, maar Le Roy Mc Dermott opperde in 1966 dat ze gemaakt zijn door zwangere vrouwen die zichzelf beeldhouwden. Hij toonde met foto’s aan dat het verkorte uitzicht dat een zwangere vrouw heeft als ze zichzelf bekijkt (zonder spiegel uiteraard) overeenkomt met de vervormingen van de Venusbeeldjes.
Ook andere opgravingen tonen aan dat in bepaalde plaatsen de godin of godinnen zeer belangrijk waren. Er zijn uit het neolithicum stammende gelijkaardige beeldjes gevonden (de Venusbeelden stammen uit het paleolithicum), maar we kunnen niet met zekerheid zeggen wat deze beelden wilden zeggen. Egyptische beeldjes van vrouwen die hun borsten vasthielden werden altijd gekoppeld aan seksualiteit en het voeden van kinderen, maar later is gebleken, door onderzoek van de Steen van Rosette (een steen met een en dezelfde tekst in zowel Egyptische hiërogliefen als Griekse letters; dankzij de steen kon men het hiërogliefenschrift ontcijferen), dat de beeldjes tekenen van rouw waren.
Het enige waar we ons dan nog kunnen op richten, zijn de aloude mythen over de gehele wereld, die gelijkaardige elementen bevatten. De rol van godinnen was in zeer oude tijden heel anders dan men zou denken, zoals we eerder in het begin zeiden. Het interessante is dat in de mythen ook sprake is van een oeroude strijd tussen mannelijke en vrouwelijke krachten. De mythen van Europa, Azië, Oceanië, Afrika en Amerika beschrijven herhaaldelijk hoe mannen zich machten toe-eigenden die oorspronkelijk vrouwen toebehoorden. Men weet echter niet of deze verhalen verwijzen naar een machtstrijd die daadwerkelijk plaatsvond, of de conflicten bedacht zijn door mannen om hun heerschappij te verklaren of te rechtvaardigen, of dat ze ontstaan zijn uit archetypische, psychologische verschillen tussen de seksen.
Isis(De Egyptische godin Isis; bron: http://nl.wikipedia.org/wiki/Isis_%28godin%29#/media/File:Isis.svg)
Maar wie is de godin nu? De godin verschijnt dus in veel vormen. In aloude mythen verschijnt ze als de schepster die de goden, het heelal, de aarde en het leven erop schept. Het begin van alles wordt in de oude kosmologieën beschreven als een donkere, grenzeloze, vormeloze ruimte die wordt omschreven als het oerwater. De godin doemt uit dit oerwater op en vormt met haar wil en geest de kosmos en bevolkt hem met goden en mensen. De kosmos zelf is eeuwig en eindeloos, maar de levensvormen erin doorlopen een onophoudelijke cyclus geboorte en sterven. Leven en dood, chaos en orde, donker en licht, droog en nat, al deze tegenstellingen gaan op in de schepster. Deze godinnen werden om politieke redenen vaak vervangen door mannelijke goden die het universum buiten zichzelf vervaardigden.
Het is niet verbazingwekkend dat het oerwater vereenzelvigd werd/wordt met de oceaan. Omdat de oergodin vaak uit het oerwater kwam en de wereld schiep, waren er vanzelfsprekend veel zeegodinnen. De meeste moedergodinnen worden beschreven als geboren uit de zee, zoals de Egyptische Isis. Het verband tussen de maan en de getijden, heeft ervoor gezorgd dat veel culturen de maangodin de macht hebben gegeven over de oceanen. De zeegodin leeft in gedegradeerde vorm voort als watergeest, sirene of zeemeermin. Een herinnering aan haar goddelijkheid is te vinden in de verhalen over een zeemeermin die de zielen van verdronken mannen ontvangt.
Ook riviergodinnen werden eeuwenlang vereerd om hun levengevende eigenschappen. Deze godinnen waren vaak niet iconisch (ze werden slechts voorgesteld als de rivier zelf) en vertoonden zich soms als mensen om te kunnen paren. Vaak worden rivieren gewoonweg de Moeder genoemd. Riviergodinnen voldoen aan het ideaalbeeld van de godin: ze geven en nemen leven. Rivieren combineren wijsheid, gerechtigheid en goddelijke openbaring met leven en dood.
De godin belichaamt vaak de aarde zelf, zoals we al eerder zeiden, en daarnaast ook geologische elementen als bergen, vulkanen, rivieren en woestijnen. Bovendien kan de godin delen van zichzelf veranderen in kosmische of aardse delen. Veel mythen over de incarnaties van de godin zijn jammer genoeg verloren gegaan. De geologische kenmerken waarmee de godin het nauwst is verbonden zijn grotten (symbolen voor vulva’s/baarmoeders) en bergen (worden gezien als zwangere buiken of volle, voedende borsten).
De aardgodin produceert in veel mythen de flora en fauna van de aarde. De godin in deze incarnatie sterft meestal door verraad of misverstand, maar in plaats van wraak te nemen verandert ze delen van haar lichaam in levensgevende middelen. De schepping van eetbare dieren bv dient het volk ervan te overtuigen dat de godin door zal gaan met groeien en liefdadigheden, ondanks het feit dat een bepaalde incarnatie gedood is. De aardgodin geeft aan alle wezens het leven: ze maakt geen onderscheid in goed en kwaad. Daarom geeft ze ook het leven aan demonen en monsters.
De godin van de aarde is overigens ook de toezichtshoudster van de oogst. De godin verandert delen van haar lichaam vaak in graan, zoals tarwe, en rijst. Deze planten waren zeer belangrijk voor de mensen van vroeger. In de mythologie is het zaaien, het groeien en het oogsten van graan een metafoor van de menselijke levenscyclus: het ontvangen en het bevruchten van het zaad, het verschijnen uit de baarmoeder, de dood en de begrafenis. Men brengt graan vaak in verband met de zon en de avondster, die beide een reis naar de onderwereld maken om opnieuw geboren te worden.
Verder werden de seizoenen en de elementen vaak als handelingen of gemoedstoestanden van moedergodin gezien. De Etrusken zagen de donder als uiting van de woede van hun godin van de lucht. Een patroon die telkens terugkomt is dat van de voor het weer verantwoordelijke godinnen die in groepen van drie verschijnen. Dit patroon bestaat nog steeds, maar is soms verborgen, zoals bij Vrouw Holle, een godheid die overleeft in een gedegenereerde vorm (zie thema sprookjes binnenkort). In de hele geschiedenis en in veel culturen stond men welwillend tegenover de regen veroorzakende functie van de godin, hoewel men het als negatief zag als de regen met storm gepaard ging. Dat laatste kon de vernietiging van het land veroorzaken.
Het gekke is wel dat er eigenlijk maar weinig godinnen waren die controle hadden over de regen, meestal waren het mannelijke godheden die daar de controle over hadden. Deze tegenstrijdigheid (want er waren veel watergodinnen) is gebaseerd op het gebruikelijke symbolische model van de aarde als moeder die bevrucht moet worden door de regen, die dus van oorsprong mannelijk is.
In de mythen over de godin wordt er meestal ook gesproken over het goddelijke paar (een god en een godin in een seksueel huwelijk) die de mannelijke en vrouwelijke vruchtbaarheidselementen moet samenbrengen om het evenwicht tussen de aarde en haar bewoners te handhaven. Het wordt gezien als de perfecte dualiteit en allesomvattende androgynie en werd wereldwijd als voorbeeld genomen. Er bestonden dan ook veel cultussen in het Nabije Oosten en Europa rondom een god dat zowel de geliefde als de zoon van de godin was. Haar zoon en geliefde moet geofferd worden om opnieuw herboren te worden. Daarnaast zijn er mythen waarin de godin haar zoon zoekt in de onderwereld en onderhandelt over zijn terugkeer. De periode waarin haar zoon in de onderwereld moet blijven is de winter, de periode waarin ze rouwt. De Griekse Demeter verliest niet haar zoon, maar haar dochter.
Vruchtbaarheid en seksualiteit waren in de mythen over de godin zeer belangrijk en de verreweg meest populairste godinnen waren liefdesgodinnen, die men dan ook het meest raadpleegde. Liefdesgodinnen waren niet kieskeurig, maar ze hielden meestal van één partner meer dan van al de andere. De seksualiteit van de godin werd geprezen en vereerd, haar priesteressen probeerden haar dan ook te evenaren.
Verder komt de godin vaak in een drie-eenheid voor: de godin als maagd, moeder en oud vrouwtje, zoals in de huidige wicca. Deze drie-eenheid stelt de levenscyclus van een vrouw voor, overeenkomstig de maancyclus: nieuwe maan is maagd, volle maan is moeder en de afnemende maan de oude vrouw. De godin is ‘nutteloos’, vruchtbaar en productief, een weerspiegeling van de vrouwelijke cyclus van menstrueren, ovuleren en baren. Haar veranderende vormen kunnen echter ook een reflectie zijn van een heel vrouwenleven: de pre-puberale maagd, de vrouw die vruchtbaar is en voortplantend is en de oude vrouw die wijsheid heeft bereikt en het respect van anderen heeft verdient.
Als maagd is ze vaak een strijder-en jachtgodin, zoals Diana, die zowel jager is als de wildernis beschermt. Ze is op haar felst als ze de vrouwelijke mysteriën beschermt.
Amaterasu uit de grot_artikel De zon, de maan en de godin (Amaterasu, een Japanse zonnegodin (in het midden); bron: http://nl.wikipedia.org/wiki/Amaterasu#/media/File:Amaterasu_cave_edited.jpg)
Bronnen:
-Een wereld vol bijgeloof: van abracadabra tot de zwarte kat
Auteur:
Bart Lauvrijs
Uitgegeven door Standaard (2007)
-De godin: het matriarchaat, mythe en archetype, schepping, vruchtbaarheid en overvloed
Auteur:
Shahrukh Husain
Uitgegeven door Librero (2002)

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: